Theo ghi chép cổ và lời truyền lại của các thế hệ nghệ nhân, Lỗ Khê từ lâu được coi là cái nôi của nghệ thuật ca trù đất Bắc. Ngọc phả tại đền thờ Ca Công cho biết, Tổ sư của ca trù là ông Đinh Dự, con trai danh tướng Đinh Lễ dưới thời Lê sơ. Từ nhỏ đã sớm bộc lộ năng khiếu đàn hát, khi trưởng thành, ông kết duyên với bà Đường Hoa – Tiên Hải, một thiếu nữ tài sắc, giỏi ca hát. Hai vợ chồng trở về Lỗ Khê mở giáo phường dạy hát, thu hút đông đảo học trò trong vùng và các phủ lân cận.
Năm 1428, vua Lê Lợi lên ngôi đã triệu vời hai ông bà về kinh đô biểu diễn và ban thưởng. Khi Đinh Dự qua đời, triều đình sắc phong, giao giáo phường Lỗ Khê thờ phụng và duy trì truyền thống. Để tỏ lòng tôn kính, năm 1430, dân làng xây dựng Nhà thờ Ca Công – nơi thờ vợ chồng Tổ nghề. Trải qua nhiều thế kỷ, các di vật quý như tượng thờ, cửa võng sơn son thiếp vàng, sắc phong thời Nguyễn… vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.
Mang trong mình tinh hoa nghệ thuật Kinh Bắc, ca trù Lỗ Khê từ lâu đã khẳng định nét độc đáo riêng trong hệ thống giáo phường cả nước. Giáo phường Hàng Phủ Lỗ Khê từng quy tụ 12 dòng họ của 11 làng trong vùng, thu hút đông đảo người học hát, học đàn. Trải qua hàng trăm năm, dù chịu tác động của biến cố lịch sử, thời cuộc và sự thay đổi của đời sống hiện đại, ca trù Lỗ Khê vẫn được người dân kiên trì gìn giữ, bảo vệ và trao truyền.
Trong những năm gần đây, hoạt động của Câu lạc bộ Ca trù Lỗ Khê tiếp tục được duy trì nền nếp và ngày càng phát triển cả về chất lượng nghệ thuật lẫn lực lượng tham gia. Từ khi được khôi phục và thành lập chính thức (năm 1995), Câu lạc bộ đã thu hút đông đảo hội viên ở nhiều lứa tuổi, hiện CLB có 41 thành viên, trong đó nhiều nghệ nhân lớn tuổi giữ vai trò nòng cốt trong công tác truyền dạy. CLB có 4 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú. Hằng năm, Câu lạc bộ phối hợp với các phòng ban chuyên môn các cấp tổ chức các lớp truyền dạy hát, đàn và trống chầu cho thanh thiếu niên; đồng thời duy trì các buổi sinh hoạt định kỳ, luyện tập, biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị và các hoạt động lễ hội của địa phương.
Những nỗ lực bền bỉ đó đã tạo nền tảng quan trọng để Câu lạc bộ không ngừng khẳng định vị thế của mình tại các sân chơi nghệ thuật. Từ năm 2009 đến nay, Câu lạc bộ Ca trù Lỗ Khê liên tục đạt thành tích xuất sắc tại các kỳ liên hoan, hội thi cấp Thành phố và toàn quốc, tiêu biểu như: Giải A tại Đại lễ 1000 năm Thăng Long năm 2009; Giải Nhất toàn đoàn và các giải Đặc biệt tại Liên hoan Ca trù toàn quốc năm 2014 và năm 2018; Giải Nhất toàn đoàn và các giải thưởng cao tại Hội thi Tài năng trẻ năm 2016; Năm 2025, CLB tiếp tục khẳng định vị thế với giải nhất toàn đoàn tại Liên hoan nghệ thuật ca trù Hà Nội lần thứ tư.
Đặc biệt, với bề dày truyền thống và những đóng góp tiêu biểu trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản nghệ thuật ca trù, thôn Lỗ Khê đã vinh dự được thành phố Hà Nội lựa chọn là đơn vị đại diện cho hơn 5.000 thôn, tổ dân phố trên địa bàn Thành phố tham gia Liên hoan Nghệ thuật quần chúng khu dân cư toàn quốc năm 2025 tổ chức tại tỉnh An Giang. Các tiết mục được lựa chọn tham gia liên hoan đều là những làn điệu ca trù đặc sắc, thể hiện rõ bản sắc văn hóa địa phương và trình độ nghệ thuật của giáo phường Lỗ Khê, qua đó góp phần giới thiệu, quảng bá sâu rộng giá trị di sản ca trù của Thủ đô tới bạn bè cả nước.
Nghệ thuật ca trù Lỗ Khê không chỉ là tài sản văn hóa của riêng Thư Lâm, mà còn là niềm tự hào của Thủ đô và đất nước. Những nỗ lực bền bỉ của các nghệ nhân, cộng đồng và các cấp chính quyền đã và đang tiếp tục gìn giữ "báu vật" này cho các thế hệ mai sau. Với những giá trị nghệ thuật đặc sắc và sự phát triển mạnh mẽ thời gian qua, ca trù Lỗ Khê tự tin góp phần quan trọng vào công cuộc bảo tồn, tôn vinh và lan tỏa di sản văn hóa truyền thống Việt Nam trong giai đoạn mới.
Phòng Văn hóa – Xã hội