Thiết Úng từ lâu đã nổi tiếng khắp vùng Kinh Bắc – Thăng Long với nghề mộc tinh xảo. Trên địa bàn thôn hiện vẫn còn lưu giữ được hệ thống di tích lịch sử – văn hóa phong phú như đình, chùa, miếu, nhà thờ họ, trong đó đình và chùa Thiết Úng đã được xếp hạng là di tích cấp Quốc gia. Đặc biệt, nhà thờ Tổ nghề được xem là biểu tượng văn hóa tâm linh, nơi tôn vinh công đức của các bậc tiền nhân và là nơi để các thế hệ nghệ nhân bày tỏ lòng biết ơn, tri ân Tổ nghề mộc. Điều đặc biệt hơn, hầu hết các công trình kiến trúc, cột kèo, tượng, hoành phi, câu đối tại các di tích trong làng đều do chính bàn tay tài hoa của người thợ Thiết Úng sáng tạo nên. Từng nét chạm trổ tinh tế trên gỗ không chỉ thể hiện trình độ thẩm mỹ, mà còn là kết tinh của văn hóa, tín ngưỡng và tâm hồn người Việt. Chính từ trong lao động sáng tạo, nghề mộc đã trở thành linh hồn của làng, là niềm tự hào, là biểu tượng cho tinh thần "giữ nghề, giữ làng" của bao thế hệ người dân nơi đây.
Trong quá trình phát triển, Thiết Úng cũng đang chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa. Việc chuyển đổi đất đai, thay đổi sinh kế, xu hướng nghề nghiệp của giới trẻ đặt ra không ít thách thức cho công tác gìn giữ nghề truyền thống. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền cùng tinh thần gắn bó của người dân, làng nghề vẫn đang được bảo tồn và phát huy một cách hiệu quả, phù hợp với điều kiện mới. Trung tâm thiết kế sáng tạo và trưng bày sản phẩm gỗ mỹ nghệ đã được xây dựng là nơi giới thiệu, quảng bá các sản phẩm đặc trưng, đồng thời tạo không gian giao lưu, học hỏi giữa nghệ nhân và du khách. Bên cạnh đó các hoạt động như tuần lễ tinh hoa đồ gỗ Vân Hà đã được tổ chức là dịp tôn vinh nghề mộc truyền thống, quảng bá thương hiệu làng nghề, thúc đẩy giao thương, phát triển du lịch văn hóa. Làng nghề Thiết Úng đã được công nhận là điểm du lịch làng nghề năm 2025. Song song với đó, nhiều nghệ nhân đã chủ động đổi mới mẫu mã, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, đồng thời vẫn giữ được những nét chạm trổ cổ truyền, bảo đảm "hiện đại mà không mất truyền thống". Lớp trẻ trong làng cũng được khuyến khích học nghề, tiếp nối tinh hoa cha ông, đưa nghề mộc Thiết Úng tiếp tục vươn xa.
Để bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị làng nghề trong giai đoạn hiện nay, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – nghệ nhân – cộng đồng. Theo đó, Đảng ủy xã Thư Lâm đã ban hành Nghị quyết, trên cơ sở đó, UBND xã đã xây dựng Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, thể thao truyền thống gắn với phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025 – 2030 và những năm tiếp theo", làm định hướng cho các hoạt động cụ thể trong thời gian tới.
Bảo tồn nghề mộc Thiết Úng không chỉ là giữ lại một sinh kế truyền thống, mà còn là gìn giữ "hồn" của văn hóa Việt, là biểu tượng của sự bền bỉ, kiên cường và sáng tạo của người dân Thư Lâm. Từ những khối gỗ vô tri, bàn tay người thợ đã thổi hồn tạo nên những tác phẩm nghệ thuật – đó chính là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của di sản văn hóa trong thời đại mới. Làng nghề gỗ mỹ nghệ Thiết Úng là niềm tự hào của xã Thư Lâm và của Thủ đô Hà Nội. Với truyền thống lâu đời, tinh hoa nghề mộc cùng những con người tâm huyết, nơi đây xứng đáng được tôn vinh là "di sản văn hóa sống" – biểu tượng của sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại. Gìn giữ và phát huy giá trị làng nghề chính là gìn giữ bản sắc văn hóa quê hương, là góp phần xây dựng xã Thư Lâm ngày càng văn minh, giàu đẹp, trở thành điểm sáng trong bức tranh phát triển nông thôn mới của Thủ đô.
Phòng Văn hóa – Xã hội Thư Lâm